Wat is een warmtepomp en hoe werkt het?

Een warmtepomp verwarmt je huis zonder vlam. Hij haalt warmte uit de buitenlucht, maakt die warmer en geeft die af aan het water van je verwarming en je kraan. Nieuw is de techniek niet: je koelkast werkt volgens hetzelfde principe, alleen andersom. Volgens de branchevereniging wordt inmiddels ruim 1 op de 10 Nederlandse woningen met een warmtepomp verwarmd.

Hoe werkt een warmtepomp?

Een warmtepomp pompt warmte van buiten naar binnen, met een vloeistof die bij heel lage temperatuur al kookt: het koudemiddel. Dat koudemiddel gaat steeds rond in een gesloten circuit en doorloopt vier stappen.

1. Verdampen. Een ventilator blaast buitenlucht langs de verdamper. Het koudemiddel daarin is zo koud dat het zelfs warmte opneemt uit lucht van onder nul. Daarbij verdampt het.
2. Comprimeren. De compressor perst dat gas samen. Daardoor stijgen druk en temperatuur, net zoals een fietspomp warm wordt als je pompt.
3. Condenseren. Het hete gas geeft in de condensor zijn warmte af aan het water van je verwarming of je boiler. Het koelt af en wordt weer vloeibaar.
4. Expanderen. Een expansieventiel laat de druk zakken. Het koudemiddel wordt ijskoud en kan opnieuw warmte opnemen.

Alleen de compressor, de ventilator en de pompen gebruiken stroom. De warmte zelf haalt de warmtepomp gratis uit de lucht. In de winter vormt zich soms ijs op de buitenunit. Die ontdooit dan door het circuit even om te keren; volgens Vaillant duurt zo’n ontdooicyclus meestal 5 tot 15 minuten.

Wat betekent COP?

De COP (coefficient of performance) geeft aan hoeveel warmte een warmtepomp levert voor elke kWh stroom. Bij een COP van 4 maak je van 1 kWh stroom 4 kWh warmte; 3 kWh daarvan komt uit de buitenlucht. Milieu Centraal noemt als vuistregel 3 tot 5 kWh warmte per kWh stroom, tegen 1 kWh bij een elektrische kachel.

De COP is altijd een momentopname. Hoe kouder het buiten is en hoe heter het water moet worden, hoe lager hij uitvalt. Daarom kijk je bij het vergelijken liever naar de SCOP: het gemiddelde over een heel stookseizoen. Hoe dat precies zit, lees je in ons artikel over rendement, COP en SCOP.

All-electric of hybride: welke soorten zijn er?

Je kiest tussen all-electric en hybride. Bij all-electric verwarmt de warmtepomp je huis en je kraanwater helemaal zelf, zonder gas. Bij hybride werkt hij samen met je cv-ketel: de warmtepomp doet het meeste werk, de ketel springt bij als het hard vriest en maakt meestal je warme water.

Hoe de samenwerking met je ketel werkt, lees je bij de hybride warmtepomp. Alles over buitenunit, binnendeel en boiler staat in ons artikel over de lucht-water warmtepomp.

Ter vergelijking: een airco is ook een warmtepomp, maar dan lucht-lucht. Die blaast warme of koele lucht direct een kamer in en verwarmt geen cv-water of kraanwater. Voor een airco krijg je geen ISDE-subsidie.

Monoblock of split: wat is het verschil?

Bij een monoblock zit het complete koudemiddelcircuit in de buitenunit en lopen alleen waterleidingen naar binnen. Bij een split staat een deel van het circuit binnen en lopen er koudemiddelleidingen door de muur, die de monteur ter plekke aansluit.

Een monoblock wordt in de fabriek gevuld en gesloten. Bij de installatie hoeft niemand aan het koudemiddel te komen, en er lopen geen koudemiddelleidingen door je huis.

R290 of R32?

Het koudemiddel maakt verschil voor het klimaat en voor de toekomst. Veel split-warmtepompen gebruiken R32, met een GWP (aardopwarmingspotentieel) van 675. R290 is propaan, met een GWP van 0,02. Vanaf 1 januari 2027 mogen nieuwe lucht-water warmtepompen tot 12 kW met een koudemiddel met een GWP van 150 of hoger niet meer in de EU op de markt komen, monoblock én split. R290 valt daarbuiten.

Alle Vaillant aroTHERM pro- en aroTHERM plus-modellen zijn monoblocks met R290. Propaan is wel brandbaar. Daarom houdt de installateur rond de buitenunit een veiligheidszone aan en blijft het gas buiten, in een gesloten circuit. Vaillant gebruikt R290 sinds 2019, toen de eerste aroTHERM plus met dit koudemiddel verscheen. Wat beide series verder onderscheidt, lees je in de vergelijking aroTHERM pro vs plus.

Wat merk je in huis van een warmtepomp?

Je merkt vooral dat het huis gelijkmatiger warm is en dat radiatoren minder heet aanvoelen. Een warmtepomp werkt het zuinigst met lauw water en draait daarom langer en rustiger dan een cv-ketel.

• Lauwe radiatoren, toch een warme kamer. Het water is minder heet, dus de radiatoren voelen lauw aan. De kamer wordt net zo warm, alleen geleidelijker. Een constante thermostaatstand werkt het best.
• Een buitenunit in de tuin of aan de gevel. Je hoort de ventilator en de compressor draaien. Met een goede plek merk je daar weinig van; waar je op let, lees je in warmtepomp en geluid.
• Een voorraadvat voor warm water. Bij all-electric komt je douchewater uit een boiler. Hoe groot die is, hangt af van je huishouden: van 80 liter voor twee personen tot 220 liter voor zes (Milieu Centraal).
• Bediening via een app. Bij Vaillant regel je temperaturen en programma’s in de myVAILLANT-app.
• Een beetje verkoeling in de zomer. Een lucht-water warmtepomp kan je huis een paar graden koelen. Het is geen airco, maar op warme dagen merk je het verschil.

Voor wie is een warmtepomp geschikt?

Een hybride warmtepomp past volgens Milieu Centraal in vrijwel elke woning. Voor all-electric moet je huis minstens redelijk tot goed geïsoleerd zijn: 8 tot 12 centimeter dak- en vloerisolatie (Rc 2,5 of meer), een geïsoleerde spouwmuur en HR++-glas.

Huizen die vanaf 1992 zijn gebouwd, zijn meestal al redelijk geïsoleerd. Bij oudere woningen begin je vaak met isoleren of met een hybride warmtepomp. Een simpele test: houdt je cv-ketel het huis in de winter warm met water van 50 °C? Dan kan het waarschijnlijk ook met een warmtepomp, vaak zelfs met je huidige radiatoren. Meer daarover lees je in warmtepomp in een bestaande woning.

ISDE-subsidie krijg je als eigenaar-bewoner van een woning met een bouwjaar vóór 2019, of waarvoor de vergunning vóór 1 juli 2018 is aangevraagd.

Wat is de volgende stap?

Wil je weten welke warmtepomp bij jouw huis past? Tijdens een gratis schouw bekijkt DD Energie het warmteverlies, de plek voor de buitenunit, je meterkast en je radiatoren of vloerverwarming. Daarna krijg je een vaste prijs. Een Vaillant aroTHERM pro 5 kW installeren we vanaf €4.900, inclusief standaard installatie en 21% btw en na aftrek van de ISDE-subsidie; de exacte prijs hoor je na de schouw. Wil je meteen een voorstel ontvangen, vraag dan een vrijblijvende offerte aan.