Warmtepomp in de winter: werkt het bij vorst?

Ja, een warmtepomp werkt ook als het vriest. Zelfs lucht van -10 °C bevat nog warmte, en een warmtepomp kan die benutten. Wel daalt het rendement naarmate het kouder wordt, en moet de buitenunit af en toe ontdooien. Hoe vaak het in Nederland echt koud is en wat dat betekent voor je comfort en je verbruik, lees je hieronder.

Hoe koud wordt het in Nederland echt?

Minder koud dan veel mensen denken. In De Bilt is het in de winter (december tot en met februari) gemiddeld 3,9 °C, en een nacht met een minimum onder -10 °C komt gemiddeld 1,3 keer per jaar voor (KNMI, normaal 1991-2020).

Een vorstdag betekent dus meestal dat het ‘s nachts even vriest en overdag weer dooit. De afgelopen winter (2025-2026) was met gemiddeld 4,8 °C zacht. De laagste temperatuur was -11,6 °C, op 11 januari 2026 in Eelde.

Op welke buitentemperatuur wordt een warmtepomp berekend?

Op -10 °C. In de warmteverliesberekening volgens ISSO-publicatie 51 rekent de installateur met een ontwerpbuitentemperatuur van -10 °C. Dat is een ruime marge: zo’n koude nacht komt gemiddeld nog geen twee keer per jaar voor.

Het idee is eenvoudig. Kan de installatie het warmteverlies van je huis bij -10 °C opvangen, dan heb je ook op de koudste dagen genoeg warmte. Daarom is een goede berekening belangrijker dan ‘een maatje groter voor de zekerheid’.

Hoe efficiënt is een warmtepomp bij vorst?

Minder efficiënt dan in het voorjaar, maar nog steeds ruim zuiniger dan elektrisch stoken. De COP geeft aan hoeveel kWh warmte je uit 1 kWh stroom haalt. Die daalt als het buiten kouder wordt en als het water naar je radiatoren of vloer warmer moet zijn.

Bron: technische gegevens van Vaillant (fabrikantopgave). Vakmensen schrijven deze meetpunten als A7/W35, A-7/W35 en A-7/W55: A is de buitenlucht, W de aanvoertemperatuur van het water.

Bij -7 °C en 55 °C aanvoer haal je dus nog altijd ongeveer 2 kWh warmte uit 1 kWh stroom. Een elektrische kachel maakt van 1 kWh stroom precies 1 kWh warmte. Met water van 35 °C ligt de COP bij dezelfde vorst bij alle modellen duidelijk hoger. Daarom loont een lage aanvoertemperatuur in de winter het meest, met vloerverwarming of ruim bemeten radiatoren.

Waarom maakt de buitenunit soms wolkjes?

Dat is de ontdooicyclus. Bij vochtig weer rond het vriespunt vormt zich ijs op de lamellen van de buitenunit. De warmtepomp keert dan kort het proces om, zodat warm koudemiddel door de buitenunit stroomt en het ijs smelt. Volgens Vaillant duurt dat doorgaans 5 tot 15 minuten.

De damp die je ziet, is smeltwater dat verdampt op de warme lamellen. Omdat het om minuten gaat, merk je in huis meestal weinig van het ontdooien. Belangrijk is wel dat het smeltwater weg kan: bevriest de condensafvoer, dan groeit er ijs onder de unit aan.

Wat doet het elektrische bijverwarmingselement?

Het element is een reserve voor de koudste momenten. Vaillant levert het hydraulisch station voor de aroTHERM plus standaard met een elektrisch element, voor bijverwarming als het buiten heel koud is en ter ondersteuning van de legionellacyclus van de boiler.

Een element maakt van 1 kWh stroom 1 kWh warmte, dus je wilt dat het zo weinig mogelijk draait. Hoe vaak dat in de praktijk gebeurt, is niet onafhankelijk onderzocht. Het hangt vooral af van de dimensionering en de isolatie van je huis. De aroTHERM pro levert volgens Vaillant aanvoertemperaturen tot 70 °C in warmtepompmodus, zonder elektrische bijverwarming. De aroTHERM plus haalt een aanvoertemperatuur tot 75 °C.

Is een hybride warmtepomp beter bij strenge vorst?

Een hybride heeft bij strenge vorst één voordeel: de cv-ketel kan het overnemen. De installateur stelt een omschakelpunt in; wordt het kouder, dan springt de ketel bij of neemt hij de verwarming over.

Een all-electric warmtepomp heeft die hulp niet nodig als je huis goed geïsoleerd is en het vermogen klopt. Een hybride warmtepomp is vooral een logische keuze voor woningen die nog niet goed genoeg geïsoleerd zijn voor all-electric.

Hoeveel stroom gebruikt een warmtepomp op een koude dag?

Volgens metingen van RVO verbruikt een all-electric warmtepomp op een dag van -4 °C 30 tot 70 kWh, en een hybride 19 tot 38 kWh. Het verschil zit in de grootte van de woning: hoe meer buitenmuur, dak en vloer, hoe meer warmte er weglekt. Op een zachte voorjaarsdag is het verbruik een fractie daarvan. Hoe dat optelt over een heel jaar, lees je bij het stroomverbruik van een warmtepomp.

Tips voor een warmtepomp in de winter

• Houd de buitenunit vrij. Veeg sneeuw rond de aanzuigkant en de ventilator voorzichtig weg, maar hak geen ijs los: de lamellen zijn kwetsbaar. Dek de unit nooit af.
• Zorg voor een vorstvrije condensafvoer. Laat de installateur controleren of het smeltwater ook bij strenge vorst weg kan.
• Houd de temperatuur constant. Verlaag je ‘s nachts flink, dan moet de warmtepomp ‘s ochtends op vol vermogen bijwarmen, met warmer water en dus een lagere COP.
• Kies een lage aanvoertemperatuur. Laat de stooklijn zo laag mogelijk instellen; elke graad minder helpt het rendement.
• Nog op gas? Een koude dag is het moment om te testen of je huis klaar is voor een warmtepomp, bijvoorbeeld met de Verwarmingstest van Milieu Centraal.

Laat je huis winterklaar doorrekenen

Twijfel je of een warmtepomp jouw huis ook in januari warm krijgt? Tijdens de gratis schouw berekenen we het warmteverlies bij -10 °C en adviseren we het vermogen dat daarbij past. Zo weet je vooraf of je ook op de koudste dagen genoeg warmte hebt. Daarna krijg je een vaste prijs, of je vraagt meteen een offerte aan.